SkepSYS (skepsys) wrote in by_ethno,
SkepSYS
skepsys
by_ethno

Жаніцьба Цярэшкі — оргія?

У разгар жаніцьбаў Цярэшак прыгадалася, як летась Андрусь Храпавіцкі з westki.info ладзіў шэраг інтэрвію з сучаснымі паганцамі і традыцыяналістамі. Адно з пытаньняў было наступнае:
А што наконт маральных прынцыпаў? Жаніцьба Цярэшкі, кажуць, падобная да сапраўднай оргіі. Ці даводзілася прымаць у ёй удзел? Гэта сапраўды так страшна?

Вашай увазе падборка адказаў на гэтае заведама правакацыйнае пытаньне:

Эліза Волат
— Мараль у грамадстве фармавалася паступова і паўсюдна. І смешна думаць, што яе раптам прынеслі сюды хрысціянскія місіянеры. Хіба мы можам адмовіць у маральнасці іншым, нехрысціянскім народам Зямлі? Ці будзем спрачацца, чыя мараль маральнейшая?..
Што тычыцца гульняў. У гісторыі выхавання было два асноўныя накірункі: адзін даводзіў усяляк прыгнятаць лібіда (сэксуальную энэргію), другі - перанакіроўваць у сацыяльна-прыймальныя формы (творчасць, гульня). Нашы продкі спраўджвалі другі варыянт. І сучасная псіхалогія менавіта яго і лічыць найлепшым. Гульні кшталту "Цярэшкі" - гэта толькі частачка цэлай сістэмы выхавання, скіраваная на паступовы перавод чалавека з дзіцячага стану ў дарослы, на ўважлівы падбор ідэальнай пары (не пад плотам ці за цёмным вуглом, а на вачах у грамады, у дарослых, у людзей з досведам) і стварэнне трывалай сям'і і працяг роду.


Аляксей Дзермант, філосаф, этнакультуролаг
— Традыцыйнае грамадства – грамадства, якое грунтавалася перадусім на прынцыпах этнічнай традыцыі, характарызавалася акурат вялікай ступенню маральнай і звычаёва-прававой рэгламентацыі чалавечых паводзінаў. Гэта тычыцца, вядома, сямейнага і сэксуальнага жыцця. Традыцыйнае грамадства не было пурытанскім, але і вінаваціць прыхільнікаў этнічнай традыцыі ў патуранні разбэшчанасці і зневажанні маральных прынцыпаў – відавочная спроба дыскрэдытаваць тое, пра што апаненты проста недастаткова абазнаныя. Таму і тая ж “Жаніцьба Цярэшкі”, хоць і была абрадам з выразнымі эратычнымі канатацыямі, мэтай якога была падрыхтоўка моладзі да шлюбу, але ніякіх аргіястычных матываў не мела. Больш таго, эратызм у часе абраду паўставаў у досыць далікатных, прыстойных формах. Таму сапраўдную разбэшчанасць трэба шукаць не ў нашых народных звычаях, а ў тым, што ліецца з экранаў тэлевізараў і што прапагандуецца мас-медыямі замест нормаў традыцыйнай маральнасці.


Аляксей Ластоўскі, сацыёлаг
- Відавочна, маецца на ўвазе закід у маральнай разбэшчанасці сярод прыхільнікаў паганства ад аўтара аднаго з крытычных артыкулаў.

Насамрэч, гэты закід пападае абсалютна не туды, куды трэба. Традыцыйная культура заўсёды была накіравана на гарманічны працяг сацыяльнага жыцця, і ў гэтым важную ролю грала таксама сакралізацыя сям’і. Жаніцьба Цярэшкі і Купалле былі святамі, якія выконвалі дзве важнейшыя функцыі. Па-першае, рэгламентаванага адыходу ад жорсткіх нормаў, якія панавалі ў соцыуме, ён строга лакалізаваўся ў часе і прасторы. У гэтым паганскія святы нагадваюць сярэднявечныя карнавалы, калі на некалькі дзён уся грамадская іерархія пераварочвалася, і заахвочваліся якраз паводзіны, што супярэчылі штодзённым. Гэта зямная маніфестацыя асноватворнай апазіцыі Космаса і Хаоса. Без зла няма дабра, без святаў няма штодзённасці. Але ж нельга па святах апісваць увесь традыцыйны лад жыцця, гэта хутчэй выключэнне з правілаў, хоць у сучаснасці яно і займае галоўнае месца пры знешніх апісаннях паганства. І, па-другое, гэтыя святы дапамагалі маладым усталяваць паміж сабою кантакты, на якіх потым можна было ўгрунтаваць стабільнае сямейнае жыццё.

Праблема ў тым, што гэтыя святы зараз і сапраўды могуць мець нейкі характар “разбэшчанасці”, але ў гэтым праблема не адносіцца выключна да паганцаў, а да ўсёй сучаснай моладзі. Празмернае ўжыванне гарэлкі і вольнае сэксуальнае жыццё сталі бедамі ўсёй беларускай моладзі, ці ня так? Што, і ў гэтым трэба вінаваціць паганцаў? Я рэгулярна езджу на “сэтаўскае” Купалле, і ніякім разгулам там не пахне, тыя людзі, што туды ездзяць штогод, вядуць сябе цалкам “прыстойна”, непрыемнасці бываюць толькі ад выпадковых візітораў, ад якіх не пазбавіцца нават на адносна закрытым мерапрыемстве.

А каб у Жаніцьбе Цярэшкі ўбачыць оргію, трэба мець нейкую паранаідальную свядомасць.


Што ж такое Жаніцьба Цярэшкі, у чым яе эратызм і што ўвогуле разумеецца пад эратызмам у дасьледчыкаў традыцыйнай культуры? На гэтыя пытаньні дае пасьлядоўны адказ этнограф Уладзімер Лобач у артыкуле Традыцыйная эротыка ў моладзевай субкультуры беларусаў Паддзвіння (паводле фальклёрных і этнаграфічных матэрыялаў ХІХ-ХХ стст.):
…Сымбалічны пласт выяўлення эротыкі больш падрабязна праілюструем на прыкладзе “Жаніцьбы Цярэшкі” — унікальнага абрадавага ігрышча, бытаванне якога амаль выключна супадае з арэалам рассялення полацкіх крывічоў. Апісваючы гэтую гульню ў 1884 г. у в.Махірова Полацкага павета, М.Нікіфароўскі падкрэсліваў яе рытуальны характар: "Як больш выдатная, нібы святарная, гульня гэта выконваецца даволі рэдка і выключна зімой, у дні гадавых святаў, як напрыклад, Каляды, Новы год і ў Загавенне перад Вялікім пастом...“. Абрадавы характар “Жаніцьбы” вынікае таксама і з абавязковасці яе правядзення, санкцыянаванага менавіта з боку дарослых: “Бацькі ніколі ня ўмешваліся ў `Цярэшку’, не забаранялі ‘Жаніць Цярэшку’, наадварот, нават загадвалі гэта рабіць...” Далей…
Tags: Жаніцьба Цярэшкі
Subscribe

  • Цярэшка - святое дзела

    На сайце "Жывая спадчына Беларусі" выклалі публікацыю Таццяны Валодзінай «ЦЯРЭШКА – СВЯТОЕ ДЗЕЛА»: Жаніцьба Цярэшкі на Лепельшчыне (паводле…

  • Жаніцьба Цярэшкі 2011

    Харошы відос выклаў камрад staraverau. 8-9.01.2011. Жаніцьба Цярэшкі ў Цярэшках (у прысутнасьці Цярэшкі ;))

  • Актуальнае :)

    - Цяпер маладыя можа гэтага й не дзелаюць. ... Раньшэ як сядзьмога январа, гэта ўжо Раждзество Хрыстова, дык вот шастога ўжо нікуды маладзёж ня…

  • Post a new comment

    Error

    default userpic

    Your reply will be screened

    Your IP address will be recorded 

    When you submit the form an invisible reCAPTCHA check will be performed.
    You must follow the Privacy Policy and Google Terms of use.
  • 13 comments

  • Цярэшка - святое дзела

    На сайце "Жывая спадчына Беларусі" выклалі публікацыю Таццяны Валодзінай «ЦЯРЭШКА – СВЯТОЕ ДЗЕЛА»: Жаніцьба Цярэшкі на Лепельшчыне (паводле…

  • Жаніцьба Цярэшкі 2011

    Харошы відос выклаў камрад staraverau. 8-9.01.2011. Жаніцьба Цярэшкі ў Цярэшках (у прысутнасьці Цярэшкі ;))

  • Актуальнае :)

    - Цяпер маладыя можа гэтага й не дзелаюць. ... Раньшэ як сядзьмога январа, гэта ўжо Раждзество Хрыстова, дык вот шастога ўжо нікуды маладзёж ня…